Wesele | inne lektury | kontakt | reklama | studia
streszczeniaopracowaniebohaterowieżycie i twórczość autoratest   

Geneza „Wesela” Wyspiańskiego

Podstawą do napisania dramatu było autentyczne wesele poety Lucjana Rydla (wywodzącego się z rodziny profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego) i Jadwigi Mikołajczykówny, pochodzącej z wsi Bronowice, córki tamtejszego gospodarza. Ślub tej pary odbył się 20 listopada 1900 roku w krakowskim kościele Mariackim, zaś tytułowe wesele odbyło się w bronowickim dworku Włodzimierza Tetmajera, od blisko dziesięciu lat żonatego z siostrą Jadwigi – Hanną. Dworek ten zwany jest dzisiaj „Rydlówką”, ponieważ w kilka lat po swoim weselu Lucjan Rydel odkupił go od Włodzimierza Tetmajera i zamieszkał tam wra... więcej

* * *


Premiera spektaklu „Wesele”

Premiera „Wesela” miała miejsce 16 marca 1901 r. w Teatrze Miejskim (dzisiejszym Teatrze im. J.Słowackiego) w Krakowie. Sztuka odniosła niespodziewany sukces, ponieważ nikt przed premierą nie był co do niej przekonany, włącznie z ówczesnym dyrektorem teatru Józefem Kotarbińskim. Nawet sami aktorzy rezygnowali z odgrywania poszczególnych postaci, a na próbach uznawali tekst za nudny. Reżyserem pierwszego spektaklu był Adolf Wawelski wraz z samym Wyspiańskim, który zaprojektował scenografię do dramatu.

Sztuka wywarła piorunujące wrażenie na widzach, o czym świadczy fakt, iż po zamykającej utwór p... więcej

* * *

Czas i miejsce akcji w „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego

Akcja i czas są zdeterminowane przez prawdziwe wydarzenia. Dramat rozgrywa się w nocy z 20 na 21 listopada 1900 roku, w noc oczepin (tradycyjnego zdjęcia pannie młodej wianka z głowy i zastąpienia go czepcem) na weselu Rydla.

Bronowice - obecnie Dzielnica VI Bronowice to dzielnica, jednostka gminy miejskiej Kraków. Znajdują się tam: dwór Kazimierza Tetmajera oraz dwór Lucjana Rydla.

Cała akcja toczy się w podkrakowskich Bronowicach, w jednej izbie zwanej świetlicą, w której tradycyjnie przyjmuje się gości. Izbę tą autor bardzo szczegółowo opisał w didaskaliach na początku utworu. W świetlicy znajduj... więcej

* * *

Symbolika w „Weselu”

Najbogatsze w symbole są akty II i III. Symbole w „Weselu” można dostrzec w trzech płaszczyznach: osobach dramatu, przedmiotach oraz poszczególnych scenach.

Osoby dramatu


- Chochoł jest postacią, która ma bardzo bogatą symbolikę, którą można odczytywać na wiele sposobów. Jest symbolem marazmu i uśpienia narodu, ale zarazem symbolizuje nadzieję na rychłe przebudzenie, pod nim śpi przecież róża, czyli oznaka piękna życia.

- Widmo malarza - Ludwika de Laveaux symbolizuje romantyczną miłość, która zostaje odrzucona. Dla Marysi, której się ukazuje jest symbolem niespełnionych marzeń o lepszym życiu.
... więcej

* * *

Struktura dramatu (dramat realistyczny, obyczajowy, fantastyczny, psychologiczny, symboliczny, narodowy)

Wyspiański zastosował znany już w antyku zabieg trzech jedności: miejsca, akcji i czasu. Innym nawiązaniem do dramatu antycznego jest wprowadzenie chóru w scenie, w której Pan Młody spotyka Hetmana. Utwór składa się z trzech aktów, które składają się kolejno z 38, 30 i 37 scen.

Akt pierwszy


Jest nazywany przez wielu badaczy „krakowską szopką” i jednocześnie „komedią społeczno-obyczajową”. Ten rodzaj dramatu określany jest mianem realistyczno-obyczajowego. Bohaterowie w kolejnych scenach ukazują się głównie w parach, ich dialogi są często zabawne i nie tworzą spójnej całości... więcej

* * *

„Teatr mój widzę ogromny”, czyli koncepcja teatru ogromnego

Teatr ogromny to wizja sztuki według Wyspiańskiego. Polega to na synkretyzmie, eklektyzmie, łączeniu w jedną całość wielu gatunków sztuki.

Wyspiański słynął z tego, iż był tzw. człowiekiem renesansu, czyli wszechstronnie uzdolnionym. Sam projektował kostiumy i scenografię do swoich sztuk, podobnie rzecz się miała z pisaniem słów piosenek. Nieodłączną częścią Wesela jest muzyka i elementy malarstwa impresjonistycznego, w którym lubował się Wyspiański. Do elementów muzycznych należy zaliczyć przede wszystkim obecną przez całe dwa pierwsze akty muzykę weselną, do której tańczą pary. Poza tym piosenkę odśpiew... więcej

* * *

Stylizacja na gwarę w „Weselu”

Języka, jakim posługują się mieszkańcy Bronowic w Weselu, nie można nazwać gwarą. Jest to, bowiem, język stylizowany na gwarę podkrakowskiej wsi z charakterystyczną dla tego regionu (Małopolska) skłonnością do mazurzenia, czyli wymawiania zamiast „cz” – „c”, „sz” – „s”, „dż” – „d” itp. Przykładem może być wypowiedź Jaśka skierowana do Kaspra:

„Do zeniacki pirsy leń,
a wpół chyci, zwyobraco”.

Innym przykładem mazurzenia są słowa Panny Młodej wypowiedziane do Pana Młodego:

„Moze, moze –
cięgiem ino god... więcej

* * *

Wydarzenia historyczne poruszone w „Weselu”

Pierwszą aluzją do wydarzeń historycznych jest rozmowa Czepca z Dziennikarzem, przeprowadzona już na samym początku dramatu, o sytuacji panującej w Chinach:

„Czepiec
Cóż tam, panie, w polityce?
Chińczyki trzymają się mocno!?”

W Chinach w latach 1899 – 1901 miało miejsce tzw. powstanie bokserów. Było ono skierowane przeciwko cudzoziemcom zamieszkującym w tym kraju. Chińczycy uciskani przez europejskich kolonizatorów i misjonarzy, którzy głosząc ewangelię zwalczali tradycyjne wierzenia, zbuntowali się. Ich bunt był wymierzony przeciwko „białym barbarzyńcom”, bo tak nazywali oni cud... więcej

* * *

Cechy dramatu Wyspiańskiego na przykładzie „Wesela”

Dramat jako wielka synteza sztuk
Wyspiański twierdził, że na scenie, prócz warstwy literackiej, powinny współistnieć inne przejawy sztuki, takie jak malarstwo, muzyka czy poezja. Poruszał problemy walki narodowowyzwoleńczej, propagując w ten sposób rozwój dramatu narodowego.

Symboliczna wymowa
– prócz Wyspiańskiego w modernizmie tworzył ten rodzaj dramatu Stanisław Przybyszewski. W ich dramatach oprócz warstwy realnych, prawdopodobnych zdarzeń istniała także warstwa symboliczna. Tworzyła równoprawne i tak samo istotne tło utworu.

Przejawy dramatu symbolicznego w „Weselu”:

- akcja r... więcej

* * *

Nawiązanie do „Wesela” w kulturze

Dramat Wyspiańskiego jest do dziś bardzo często wystawiany. Największą popularnością i frekwencją cieszy się obecnie spektakl Teatru Narodowego w Warszawie, reżyserowany przez Jerzego Grzegorzewskiwgo. Premiera tego spektaklu odbyła się 30 stycznia 2000 roku. Wesele od tamtego czasu nie schodzi ze sceny. Uwagę przykuwa gwiazdorska obsada spektaklu, w rolach „osób” występują między innymi: Wojciech Malajkat jako Pan Młody, Zbigniew Zamachowski jako Poeta, Maciej Kozłowski w roli Wojtka, Jerzy Radziwiłowicz jako Gospodarz, Emilian Kamiński jako Ksiądz, Dorota Segda jako Rachel. Gościnnie występują też Olgierd... więcej

* * *

Najważniejsze cytaty „Wesela”

Duża część cytatów z Wesela weszła na stałe w język polski. Większość funkcjonuje na zasadzie porzekadeł.

„A, ja myśle, ze panowie
duza by juz mogli mieć,
ino oni nie chcom chcieć!”
Czepiec do Dziennikarza

„Wyście sobie, a my sobie.
Każden sobie rzepkę skrobie”
Radczyni do Kliminy

„No, pan się narodowo bałamuci,
panu wolno – a to ładny krój –
to już było”
Żyd do Pana Młodego

„Jak się żenić, to się żenić!”
Pan Młody do Radczyni

„(…) tak by gdzieś het gnało, gnało,
tak by się nam serce śmiało
... więcej

* * *

Bibliografia

1.Łempicka A., O „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego, Wrocław 1955

2.Łempicka A., Wyspiański pisarz dramatyczny: idee i formy, Kraków 1973

3.Natanson W., Stanisław Wyspiański, Warszawa 1982

4.Nowakowski J., Wyspiański Stanisław, w: Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, t. 2, Warszawa 1985

5.Prusak M., Wyspiański w labiryncie teatru, Warszawa 2005

6.Skwarczyńska S., „Chocholi taniec” Wyspiańskiego jako obraz-symbol w języku późniejszej sztuki polskiej, Kraków 1969

7.Skwarczyńska S., Wyspiańskiego symboliczny dramat narodowy jako nowa odmiana rodzajo... więcej

* * *

Zestawienia gości weselnych ze zjawami

Zjawy, które ukazują się bohaterom dramatu są najczęściej emanacją ich marzeń, myśli i pragnień. Jedynie w przypadku Isi spotkanie z Chochołem wydaje się być bardziej przypadkowe niż intencjonalne.

Isia i Chochoł – spotkanie to charakter zapowiedzi przybycia kolejnych zjaw. Ciężko dopatrzyć się tutaj głębszego znaczenia.

Marysia i Widmo – jest to spotkanie dawnych kochanków. Widmo to duch byłego ukochanego Marysi, który zmarł na obczyźnie przed ich ślubem. Ślub z nim miał być dla kobiety szansą na lepsze życie oraz na opuszczenie wsi. Marysia, mimo upływu lat i wyjściu za mąż, wciąż rozpamiętuje utracon... więcej

* * *





Tagi: